แนวคิด Co-operative Housing

โครงการบ้านพาสุขเป็นโครงการบ้านพักอาศัยแห่งแรกๆของประเทศไทยที่ให้ความสำคัญกับกระบวนการมีส่วนร่วม (Participatory process) โดยได้พัฒนาแนวคิดมาจาก Co-operative Housing ซึ่งปัจจุบันได้รับความนิยมในหลายประเทศทั้งในทวีปอเมริกา ยุโรป และเอเชีย

แนวคิดเกี่ยวกับ Co-housing community ปรากฏขึ้นครั้งแรกในประเทศเดนมาร์กในทศวรรษที่ 1970 โดยได้ขยายไปทั่วยุโรปเหนือในทศวรรษที่ 1980 และเข้าสู่สหรัฐอเมริกา ประเทศแคนาดา และประเทศออสเตรเลียในทศวรรษที่ 1990 ปัจจุบันมีโครงการใหม่เกิดขึ้นในสหราชอาณาจักร ประเทศนิวซีแลนด์และประเทศญี่ปุ่น Co-housing มีลักษณะพิเศษทางด้านสถาปัตยกรรมและการวางผังโดยสร้างตามวัตถุประสงค์ เป็นการผสานเป็นหนึ่งเดียวกันระหว่างที่อยู่อาศัย สาธารณูปโภคและส่วนสันทนาการร่วมเช่น ห้องครัว ห้องอาหาร ห้องปฏิบัติการ (workshops) และพื้นที่เล่นสำหรับเด็ก เป็นต้น จำนวนครัวเรือนมีขนาดตั้งแต่ 6 ครัวเรือนไปจนถึงมากกว่าร้อยครัวเรือน แต่โดยมากจะอยู่ระหว่าง 20-40 ครัวเรือน

Co-housing จึงเป็นการตอบปัญหาทางสังคมในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ซึ่งชุมชนมีความเหินห่างและกระจัดกระจายกัน สมาชิกเสาะแสวงการสร้างความสัมพันธ์และการเกื้อกูลที่แน่นแฟ้นตลอดจนการใช้ประโยชน์จากการใช้สิ่งอำนวยความสะดวกร่วมกัน เพื่อให้เกิดชุมชนที่มีความความสมบูรณ์ เกิดสังคมที่มีชีวิตชีวา มีกิจกรรมสันทนาการ, วัฒนธรรม, และการงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแบ่งบันและรับประทานอาหารร่วมกัน ซึ่งถือเป็นกิจกรรมสำคัญในการสร้างปฏิสัมพันธ์อันเป็นสัญลักษณ์ของ ?ชุมชนตามเจตนารมณ์? (intentional community) นับตั้งแต่ทศวรรษที่ 1960 ในโลกตะวันตกมีกลุ่มคนจำนวนนับไม่ถ้วนที่อยู่ร่วมกันแบบแบ่งปัน โดยมีข้อผูกมัดในการดำเนินชีวิตคือ การอยู่อย่างเรียบง่ายกว่าปกติภายในบ้านที่มีขนาดเล็กลงและมีการตกแต่งตลอดจนการครอบครองด้านวัตถุที่น้อยลงกว่าเดิม ความสับสนวุ่นวายในชีวิตประจำวันมีน้อยลง มีการกำหนดการเดินทางไปด้วยกัน ซึ่งนับเป็นการดำเนินชีวิตที่มีการสนับสนุนเกื้อกูลกันทางสังคมที่สัมผัสได้ ผู้อาศัยมีการคำนึงถึงคุณค่าของสิ่งแวดล้อมมากและสามารถนำมาคุณค่านั้นมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันโดยการบริโภคที่น้อยลง การนำของที่ทิ้งแล้วกลับมาใช้ใหม่ และการใช้ชีวิตที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย อย่างไรก็ตามการดำเนินชีวิตในทางเลือกนี้ดึงดูดเฉพาะชนกลุ่มน้อยเท่านั้น แต่ไม่สามารถดึงดูดความสนใจหรือถูกนำไปใช้กับชนกลุ่มใหญ่โดยทั่วไป ซึ่งไม่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปสู่สังคมและสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนได้ หน้าที่สำคัญคือการสร้างลักษณะแบบอย่างของสังคมที่ยั่งยืนในอนาคต และชี้ให้เห็นว่าการบริโภคนิยมอาจถูกต่อต้านได้หากเกิดภาวะความต้องการที่จะเปลี่ยนแปลง

ลักษณะทั่วไปของ Co-housing (Common Characteristics of Co-housing)

• กระบวนการมีส่วนร่วม (Participatory Process)
  
  
  ผู้อยู่อาศัยมีส่วนร่วมในการวางแผนและกระบวนการออกแบบ
  
  
• การออกแบบความเป็นเพื่อนบ้าน (Neighborhood Design)
  
  
  การออกแบบทางกายภาพเพื่อส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมและปฎิสัมพันธ์อันดีร่วมกันระหว่างผู้อยู่อาศัย
  
  
• สิ่งอำนวยความสะดวกร่วม (Common Facilities)
  
  
  มีพื้นที่ที่ใช้ร่วมกัน ซึ่งเป็นส่วนเสริมจากพื้นที่ส่วนตัว โดยถูกออกแบบเพื่อตอบสนองชีวิตประจำวัน
  
  
• การบริหารจัดการตนเอง (Self-Management)
  
  
  ผู้อยู่อาศัยรับผิดชอบในการบริหารจัด การพัฒนาโครงการ และกำหนดกิจกรรมและภาระหน้าที่จำเป็น ในแต่ละวันของชุมชน
  
  
• มีความเสมอภาค (No Hierarchal Structure)
  
  
  สมาชิกที่เป็นผู้ใหญ่แต่ละคนมีโอกาส หน้าที่ และความรับผิดชอบในกระบวนการตัดสินใจอย่างเท่า เทียมกัน
  
  
• สมาชิกมีอาชีพที่หลากหลาย (Separate Incomes Sources)
  
  
  สมาชิกและครัวเรือนมีอาชีพและรายได้ที่หลากหลาย